Алматыдағы сейсмикалық қауіпсіздік: пәтер сатып алғанда қандай үй таңдау керек

Алматы толығымен 9–10 балдық сейсмикалық қауіп аймағында орналасқан, сондықтан пәтер сатып алғанда үйдің конструкциясы терезеден көрінетін көріністен маңыздырақ. Заманауи нормамен салынған монолитті және қаңқалы үйлер ең сенімді; ең осал қор: саман, арматураланбаған кірпіш және ұсақ блоктар. Мәміле алдында салынған жылын, қабырға материалын, қайта жоспарлауды және үй тау бөктерінде болса, көшкін қаупін тексеріңіз.

Қысқаша

Алматы 9–10 балдық сейсмикалық қауіп аймағында орналасқан; әкімнің сөзінше (2023), Абай даңғылынан жоғарының бәрі 10 балдық аймаққа жатады
Алматының сейсмикалық микроаудандастыру картасы 01.07.2021 бастап бекітілген, егжей-тегжейлі деректері жария етілмейді
2017–2018 және 2023–2024 жылдардағы сейсмоаудит бойынша 21 мыңнан астам нысан тексеріліп, 26%-ы сейсмикалық төзімсіз деп танылды
2024 жылғы 23 қаңтарда Қырғызстан мен Қытай шекарасындағы магнитудасы 6,7 жер сілкінісінің дүмпуі Алматыда 5 балл болып сезілді
01.03.2025 бастап Алматының тау бөктері мен сейсмикалық қауіпті аймақтарында 3 қабаттан биік салуға болмайды, 29.10.2025 бастап онда көппәтерлі ТҮК-ке мораторий қолданылады
22.04.2026 Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі сейсмикалық аймақтардағы ғимараттарды паспорттау қағидаларын бекітті

Алматыда жер сілкінісі қаншалықты қауіпті

Қала Іле Алатауының етегінде, сейсмикалық белсенді аймақта тұр. Бүкіл аумақ 9–10 балдық аймаққа жатқызылған, ал Абай даңғылынан жоғары аудандар, әкімнің 2023 жылғы сөзінше, 10 балдық аймақта. Райымбек даңғылынан төмен басқа мәселе бар: жер асты суының деңгейі жоғары, ол қатты дүмпу кезінде тығыз топырақтан нашар әрекет етеді.

Мұнда тарихта күшті жер сілкіністері болған, ал 2024 жылғы қаңтарда қала Алматыдан 264 км жерде болған магнитудасы 6,7 жер сілкінісінен 5 балдық дүмпуді сезді. Ол кезде қирау болған жоқ, бірақ сақтандыруға сұраныс пен үйлердің сенімділігі туралы сұрақтар күрт көбейді.

Үрейленудің қажеті жоқ, елемеуге де болмайды. Үйді ақылмен таңдасаңыз, тәуекелді басқаруға болады.

Жер сілкінісі кезінде Алматыда қандай үйлер сенімдірек

2024 жылғы дүмпулерден кейін zakon.kz сұхбат алған құрылысшылар саман, кірпіш және ұсақ блоктан салынған үйлерді ең қауіпті, ал монолитті кешендерді ең қауіпсіз деп атайды. digitalbusiness.kz сарапшысы 2025 жылы осыны айтқан: Алматыға тек монолит немесе қаңқа сай келеді, арматураланған белдеу мен сейсмикаға есеп міндетті.

Монолит және монолитті қаңқа

Темірбетон қаңқа біртұтас жүйе ретінде жұмыс істеп, тербелісті сөндіреді. Жарнамадағы «монолит» сөзі ештеңеге кепілдік бермейді, сапаға қарау керек: бетон класы, арматуралау, қаттылық өзектері, секциялар арасындағы антисейсмикалық жіктер.

Панельді үйлер

Krisha.kz келтірген 2008 жылғы ескі болжам бойынша ірі панельді ғимараттар 9 балда көптеген басқа үйлерге қарағанда аз зардап шегуі тиіс. Бұл ескі зерттеу, ал нақты үйдің түйіспелерінің 40–50 жылдан кейінгі жағдайына ешкім кепілдік бермейді.

Ескі кірпіш үйлер

Кірпіш сейсмикаға тек қалауы арматураланып, белдеу салынғанда төтеп береді. Кеңес кезінде салынған тұрғын үйлер жаппай күшейтілмеген: 1980-жылдары негізінен ауруханалар мен мектептер күшейтілген. 1990-жылдарға дейінгі кірпіш үйлерді, әсіресе 1960-жылдардың ортасына дейінгі құрылыстарды тәуекел аймағына жатқызамын.

Пәтер сатып алар алдында үйдің сейсмикалық төзімділігін қалай тексеру керек

Толық сараптаманы тек мамандандырылған ұйым жасайды, бірақ негізгі тексеруден сатып алушы өзі өте алады. Мен оны әр көрсетілімде жасаймын.

Үйдің салынған жылы мен сериясы: техникалық төлқұжаттан және үзінді көшірмеден қараңыз
Қабырға материалы мен конструкция түрі: монолит, қаңқа, панель, кірпіш
Жаңа үй құжаттарындағы жобалық сейсмикалық және жобаның оң сараптамасы
Үй әкімдік пен ПИБ-тегі күшейтуге немесе бұзуға арналған тізімде жоқ па
Қайта жоспарлау: көршілердегі және әсіресе бірінші қабаттағы коммерциядағы бұзылған қабырғалар
Жарықтар: терезе мен есік ойықтарындағы диагоналды, панель түйіспелеріндегі, жертөледегі
Жаңа үй үшін: қабат саны регламент шегінде және рұқсат тау бөктеріндегі мораторийге дейін берілген

Үй төлқұжаты және паспорттау

Пәтердің техникалық төлқұжаты салынған жылын, қабырға материалын және қабат санын көрсетеді. Бұдан бөлек, қала 2017 жылдан бастап ғимараттарды сейсмикалық төзімділікке паспорттап келеді, ал 2026 жылғы 22 сәуірде Өнеркәсіп және құрылыс министрлігі сейсмикалық аймақтарда паспорттаудың жалпы қағидаларын бекітті. Нақты үйлер бойынша нәтижелер әрдайым жарияланбайды, сондықтан ПИБ пен сәулет басқармасынан сұраңыз.

Бұрынғы құрылысшы ретінде үйде нені қараймын

Шамамен төрт жыл бригадада үй салдым және құрылыста қай жерде үнемдейтінін білемін. 2019 жылы Бурундайда өз бетон зауытым болды, сондықтан бетон класы мен оның паспорттары мен үшін формальдылық емес. Сейсмикалық қалада қайда қарау керегін білсеңіз, кейбір нәрселер бірден көрінеді.

Біріншісі: көтергіш қабырғалар. Ескі үйлердің ең жиі кездесетін бәлесі жасы емес, жөндеу. Біреу ас үйін кеңейткен, біреу көтергіш қабырғадан арка жасаған, ал бірінші қабаттағы дүкен витрина үшін қалқалардың жартысын бұзған. Әрбір осындай өзгеріс бүкіл кіреберісті әлсіретеді.

Екіншісі: ескі жабындардағы ауыр стяжка мен жылы еден. Қабаттағы артық салмақ дүмпу кезінде үйге қарсы жұмыс істейді. Үшіншісі: кірпішпен қаланып, бөлмеге айналдырылған лоджиялар мен балкондар.

Алматы тау бөктеріндегі көшкін: қауіп қай жерде жоғары

Қаланың жоғарғы жағы ауасы мен көрінісіне бола қымбат, бірақ беткейлердің өз тәуекелі бар. 2024 жылғы ақпанда Тау-Самалдағы Олимпийская көшесінде болған сырғыма бір отбасының өмірін қиды. 2018 жылдың өзінде билік Алматы маңында көшкін қаупі бар 189 учаскені санап, тәуекелдің өсуін беткейлерге үй салумен байланыстырған.

Ішінара осыған байланысты қала 2025 жылғы 1 наурыздан бастап тау бөктеріндегі қабат санын 3 қабатпен шектеді және 2025 жылғы 29 қазаннан бастап көппәтерлі ТҮК-ке мораторий енгізді.

Үй кесілген беткейде немесе тірек қабырғаның қасында тұр
Іргетаста жарық бар, есік пен терезе қысылып қалады
Беткейдегі ағаштар қисайып өседі, «мас орман» деп аталатын белгі
Жақын жерде дұрыс су бұру жүйесі жоқ, жаңбырдан кейін топырақ езіліп кетеді

Алматыда пәтерді жер сілкінісінен сақтандыру керек пе

Иә, егер пәтер капиталыңыздың едәуір бөлігі болса. Сақтандырушылардың деректері бойынша жер сілкінісі тәуекелі бар полис жылына баспана құнының шамамен 0,1–0,25%-ы тұрады. Бұл сол пәтердің бір айлық жалдау ақысынан аз.

Екі нюанс бар. Кейбір сақтандырушылар 1960-жылдардың ортасына дейін салынған, ағаш және қаңқалы-қамыс үйлерді қабылдамайды. Ал Қазақстанда 2026 жылғы қазандағы жағдай бойынша баспананы апаттардан міндетті сақтандыру әлі енгізілмеген: заң жобасы Парламентке енгізуге енді дайындалып жатыр. Полистер, бағалар және шарттың жасырын тұстары туралы жылжымайтын мүлікті сақтандыру нұсқаулығында толық айтамын.

Материал анықтама ретінде берілген. Заң мен салық мәселелері сіздің мәртебеңізге байланысты, сондықтан мәміле алдында оларды нотариус пен заңгерге тексертемін.

Үйді сатып алғанға дейін тексеремін

Мекенжайды немесе хабарландыру сілтемесін жіберіңіз. Салынған жылын, конструкциясын және қайта жоспарлауды қарап, үйдің сейсмикалық Алматыға қаншалықты сай келетінін айтамын.

WhatsApp-қа жазу

Сұрақ-жауап

Алматыда сейсмика бойынша неше балл?

Бүкіл қала 9–10 балдық аймақта. Әкімнің 2023 жылғы сөзінше, Абай даңғылынан жоғары аудандар 10 балдық аймаққа жатады. Микроаудандастырудың егжей-тегжейлі картасы 2021 жылы бекітілген, бірақ толық жария етілмейді.

Алматыда қандай үйлер күшті жер сілкінісіне төтеп береді?

Сейсмикаға есептеліп, заманауи нормамен салынған монолитті және қаңқалы үйлер ең сенімді. Ең осалдары: саман, арматураланбаған кірпіш және ұсақ блоктар. Кепілдікті үйдің түрі емес, нақты құрылыстың сапасы береді, сондықтан құжаттар мен сараптама маңызды.

Алматыда ескі үйден пәтер сатып алу қауіпті ме?

Тәуекел жоғары, әсіресе 1990-жылдарға дейінгі кірпіш үйлерде және 1960-жылдардың ортасына дейінгі құрылыстарда: тұрғын үйлер жаппай күшейтілмеген. Серияны, қайта жоспарлауды және жарықтарды тексеріңіз. Мұндай пәтерлерді сақтандыру мен сату қиынырақ екенін ескеріңіз.

Алматыда биік үй салуға бола ма?

2025 жылғы 1 наурыздан бастап сейсмикалық қауіпті аймақтар мен тау бөктерінде, ВОАД, Әл-Фараби, Саин және Жандосов көшелерінен оңтүстікке қарай, 3 қабаттан немесе 12 метрден аспайтын құрылысқа рұқсат етіледі. Абай мен Әл-Фараби арасында 9 қабатқа дейін рұқсат. Тау бөктерінде 29.10.2025 бастап жаңа көппәтерлі ТҮК-ке мораторий қолданылады.

Алматыдағы үйімнің сейсмикалық төзімді екенін қалай білемін?

Техникалық төлқұжаттан бастаңыз: салынған жылы, қабырға материалы. ПИБ пен сәулет басқармасынан үй паспорттау қорытындысы бойынша тізімдерде бар-жоғын сұраңыз. Нақты жауап үшін мамандандырылған ұйымның сараптамасы керек.

Қазақстанда жер сілкінісінен міндетті сақтандыру бар ма?

2026 жылғы қазандағы жағдай бойынша жоқ. ҚНРДА баспананы табиғи апаттардан міндетті сақтандыру туралы заң жобасы 2026 жылғы қазанда Парламентке енгізілетінін хабарлаған. Әзірге сақтандыру ерікті және жылына баспана құнының шамамен 0,1–0,25%-ы тұрады.

Алматыда көшкін қаупі қай жерде бар?

Тау бөктерінде, кесілген беткейлерде және тірек қабырғалардың қасында, әсіресе Медеу ауданында. 2018 жылы билік Алматы маңында көшкін қаупі бар 189 учаскені санаған. Жоғарыдан үй сатып алар алдында жер бедеріне, су бұруға және іргетастағы жарықтарға қараңыз.

Бұны да оқыңыз

Дереккөздер