Қазақстандағы IT индустриясы мен дата-орталықтар: энергия, жеңілдіктер және жылжымайтын мүлік

Қазақстанның IT индустриясы қалай өсіп жатыр

Бес жыл бұрын Қазақстанның IT экспорты ондаған миллион доллармен өлшенетін. Жасанды интеллект және цифрлық даму министрлігінің деректері бойынша, 2025 жылы ол 1,142 млрд долларға өсті, ал 2020 жылы 33,5 млн доллар болған. Жартысынан көбін Astana Hub технопаркінің қатысушылары береді: 634 млн доллар, 537 экспорттаушы компания, 32 мыңнан астам жұмыс орны.

Жылжымайтын мүлік маманы ретінде мен бұл сандардың артынан нақты адамдарды көремін. IT компаниялар мен олардың қызметкерлері кеңсе, жалға пәтер, кейін меншікке пәтер іздейді. Олардың бір бөлігі соңғы жылдары Алматыға көшіп келді, әдетте адамдар алдымен жалға тұрады да, үйреніп алғанша сатып алуды кейінге қалдырады.

Қазақстанда IT компанияларға қандай салық жеңілдіктері бар

cdb.kz құқықтық базасындағы сипаттама бойынша, Astana Hub қатысушылары корпоративтік табыс салығынан, ҚҚС-тан, жеке табыс салығынан және шетелдік қызметкерлер үшін әлеуметтік салықтан босатылған. КТС толық азайту компания табысты тек АКТ саласындағы басым қызмет түрлерінен алса ғана қолданылады.

mybuh.kz хабарлауынша, 2026 жылғы сәуірден бастап жеңілдіктерді сақтау үшін қатысушылар бірыңғай үлгілік қосылу шартына қол қоюы керек. Жеңілдіктердің мерзімі мен Салық кодексі реформасынан кейінгі шарттарды компанияңызға қатысты салық кеңесшісінен нақтылаған дұрыс.

Қазақстандағы АЭС: қайда, кім салады және қашан іске қосылады

Алғашқы атом стансасы «Балқаш» деп аталды. Алматы облысындағы Үлкен ауылының маңында инженерлік іздестіру 2025 жылғы тамызда басталды. Станса әрқайсысы 1 200 МВт екі ВВЭР-1200 блогынан тұрады. Kapital.kz деректері бойынша (2026 жылғы мамыр), құрылыс 16,4 млрд долларға бағаланады, халықаралық консорциумның көшбасшысы «Росатом». Атом энергиясы агенттігінің басшысы Алмасадам Сәтқалиев: «Жобаны қаржыландыру РФ тарапынан берілетін экспорттық несие есебінен қамтамасыз етіледі». Ақшаның 85%-ын Ресей, 15%-ын Қазақстан береді.

«Росатом» белсенді құрылысты 2027 жылы бастауды жоспарлап отыр, блоктар 2030 жылдардың ортасында бір-бірінен 8–10 ай айырмамен іске қосылады. Жұмыс атауы «Мойынқұм» екінші станса 2026 жылғы ақпандағы үкімет қаулысы бойынша Алматы облысының Жамбыл ауданында орналасады, оның конфигурациясы әлі жарияланған жоқ. Келесі стансалардың біріне қатысты консорциумды қытайлық CNNC басқаруы мүмкін. 2026 жылғы сәуірде бекітілген 2050 жылға дейінгі атом саласын дамыту стратегиясы кемінде үш АЭС-ті көздейді.

Қазақстанда дата-орталықтарға электр энергиясы жете ме

Шынын айтсам: оңтүстікте қазір әрең жетеді. Informburo деректері бойынша (2026 жылғы қыркүйек), энергожүйенің белгіленген қуаты 27,1 ГВт, бірақ 18 желтоқсандағы шыңда сұраныс 17 724 МВт, ал өз генерациясы 16 684 МВт болды, айырманы импорт жапты. 2026 жылғы 14 тамызда Орталық Азия энергожүйесіндегі апаттан кейін елдің бір бөлігі жарықсыз қалды. Алматы кіретін оңтүстік аймақ өз сұранысының шамамен жартысын ғана жергілікті генерациямен жабады.

Энергетик Олжас Байділдинов сол материалда: «Бірақ қалай болғанда да бізге өз генерациямыз жетпейді, біз тапшылықтамыз». Энергетика министрлігі 2027 жылдың басынан бастап жаңа қуаттар есебінен бүкіл қажеттілікті жабуға уәде береді. KEGOC деректері бойынша, энергияны көп жұмсайтын жобалар, оның ішінде дата-орталықтар, шамамен 1 ГВт сұраныс мәлімдеген, олардың көбі энергия көбірек солтүстікте жоспарланған.

Қазақстандағы дата-орталықтар: қандай жобалар салынып жатыр

Басты мемлекеттік жоба Павлодар облысында салынып жатыр. Digital Business деректері бойынша (2026 жылғы тамыз), 50 МВт алғашқы нысан 2027 жылғы маусымда іске қосылуы тиіс, кейін алаңды 1 ГВт-қа дейін кеңейтіп, онда халықаралық компаниялардың GPU кластерлерін, оның ішінде NVIDIA-мен серіктестікте орналастыру көзделген. Бұл елдің солтүстігі, онда өз генерациясы оңтүстікке қарағанда көп.

Astana Hub блогындағы жарияланым бойынша, Алматыда 480 серверлік стойкаға арналған коммерциялық дата-орталық салынып жатыр, бірінші кезеңі 2026 жылы. Бұл жеке капиталға шынайы ауқым: ғимарат, сенімді қуат көзі, салқындату, оптика. Мұндай жобада басты мәселе жер емес, желі компаниясынан расталған қуат және екі тәуелсіз енгізу.

Алатау: Алматының іргесіндегі жаңа қала

Алатау Алматы мен Қонаевтың арасында салынып жатыр, бұрын жоба G4 City деп аталған. Президенттің 2025 жылғы 26 қыркүйектегі Жарлығымен Alatau City Authority қоры құрылды, ал 2026 жылғы наурызда Парламент қаланың ерекше құқықтық режимі туралы конституциялық заң қабылдады. Депутат Нұртай Сабильянов заң «жаңа қаланың тұрақты дамуы үшін жаңа құқықтық және экономикалық жағдай жасауға бағытталған» деді.

Заң бойынша қаладағы бизнесті тек прокуратура тексере алады, салық преференциялары мен бірыңғай цифрлық платформа енгізіледі. Жоспар: 2050 жылға қарай шамамен 2 млн тұрғын. 2026 жылғы маусымда Тоқаев шамамен 4 млрд долларлық 50-ден астам инвестжоба туралы айтты. Сарапшылар жақында ғана жоба жерде емес, көбіне мәлімдемелерде болғанын атап өтеді, сондықтан мұндағы учаскелерге салым қазір ұзақ мерзімге есептелген.

Инвестор IT секторына не сала алады

• Алматыда IT компанияларға арналған B+ және A класындағы кеңселер, оның ішінде коворкингпен
• IT мамандарға жалға берілетін баспана: кеңсе кластерлеріне жақын, интернеті жақсы, жұмыс орны бар пәтерлер
• Қалада расталған қуаты бар шағын серверлік және edge дата-орталықтар
• Алатау маңында 5–10 жылдық көкжиекпен болашақ құрылысқа жер
• Энергияны көп жұмсайтын өндірістерге бөлінген қуаты бар алаңдар

IT және энергетика жобаларының тәуекелдері: неге назар аудару керек

• АЭС мерзімдері ұзақ: іске қосу 2030 жылдардың ортасында күтіледі, бүгінгі қуатқа әсері жоқ
• АЭС-ті қаржыландыру ресейлік экспорттық несиеге және санкциялық жағдайға байланысты
• Оңтүстікте қуат тапшылығы: ірі қосылуға техникалық шарттар берілмеуі немесе қымбатқа түсуі мүмкін
• Astana Hub жеңілдіктері мен IT компанияларға арналған ережелер өзгеруі мүмкін
• Алатау әлі бастапқы кезеңде: инфрақұрылым мен сұраныс бірден пайда болмайды
• IT мамандар оңай көшеді: жағдай нашарласа, кетіп қалады да, жалға сұраныс төмендейді